Psychodeliki a trauma. Co ujawnia badanie ocalonych z ataku terrorystycznego?

Nowe badanie opublikowane w Journal of Psychopharmacology sugeruje, że osoby, które spożywały klasyczne psychodeliki przed doświadczeniem przerażającego, traumatycznego wydarzenia, zgłaszały niższy poziom lęku i objawów stresu pourazowego w kolejnych tygodniach. Badanie zostało przeprowadzone wśród osób, które przeżyły atak terrorystyczny na festiwalu muzycznym Supernova w Izraelu. Dostarcza danych na temat tego, w jaki sposób psychodeliki mogą wpływać na sposób kodowania traumy w pamięci. Odkrycia uzupełniają rosnącą liczbę badań nad terapeutycznym potencjałem substancji psychodelicznych w stanach związanych z traumą.

Psychodeliki w badaniach naukowych

Pojawiło się już dość dużo prac naukowych i badań medycznych związanych z działaniem terapeutycznym psychodelików pod kątem leczenia PTSD i traum. Po przerażających doświadczeniach, które prowadzą do zespołu stresu pourazowego, terapia z użyciem psychodelików, takich jak grzyby halucynogenne wykazała wysoką skuteczność. 

Zespół stresu pourazowego (ang. PTSD, Post-Traumatic Stress Disorder) to zaburzenie psychiczne, które może rozwinąć się po doświadczeniu lub byciu świadkiem wyjątkowo stresującego, traumatycznego wydarzenia. Może to być np. wypadek samochodowy, napaść, wojna, przemoc, katastrofa naturalna czy nagła utrata bliskiej osoby. Osoby cierpiące na PTSD mogą zmagać się z natrętnymi wspomnieniami, kryzysem emocjonalnym, niepokojem i flash-backami (poczucie, że znów doświadcza się traumy). Niektórzy dość szybko wracają do zdrowia, inni niestety doświadczają objawów, które utrzymują się przez miesiące lub lata.

7 października 2023 roku, we wczesnych godzinach porannych Hamas przeprowadził zmasowany atak: w ciągu kilku minut pojawiły się dziesiątki rakiet, a następnie wdarły się uzbrojone jednostki. Wydarzenie miało miejsce na Supernova Sukkot Gathering, psychodelicznym festiwalu muzyki trance, w którym uczestniczyło około 3500 osób. Festiwal odbywał w pobliżu granicy ze Strefą Gazy. Militanci otoczyli teren i otworzyli ogień w kierunku uczestników, którzy próbowali uciec, ukrywać się w krzakach, schronach czy samochodach – wielu zostało zastrzelonych lub zabitych na miejscu. W wyniku masakry zginęło 378 osób, w tym cywile, pracownicy ochrony i organizatorzy festiwalu. Wielu z nich zostało zastrzelonych z bliskiej odległości lub zabitych kiedy się ukrywali. Blisko 50 uczestników festiwalu zostało uprowadzonych i wywiezionych do Strefy Gazy. Pojawiły się doniesienia o użytej wobec nich przemocy seksualnej i fizycznej.

Psychodeliki przyjęte w tragicznych okolicznościach

Niektórzy z ocalałych byli pod wpływem substancji zmieniających umysł w czasie ataku, w tym psychodelików, takich jak psylocybina lub LSD. Chaos i groza, w połączeniu ze zmienionymi stanami psychicznymi, stworzyły kontekst do badania, w jaki sposób takie substancje mogą kształtować powstawanie traumatycznych wspomnień.

„Moje wieloletnie badania nad traumą, odpornością i zdrowiem psychicznym doprowadziły nas do zbadania zależności między przerażającymi wydarzeniami a zmienionymi stanami świadomości” – powiedział autor badania Zohar Rubinstein

Naukowcy rozpoczęli gromadzenie danych w okresie od 22 do 28 października 2023 – mniej więcej trzy tygodnie po ataku, w ostrej fazie reakcji na traumę. Zwrócili się do ocalałych, którzy przebywali w tymczasowej „przestrzeni uzdrawiania” zaprojektowanej w celu zapewnienia wsparcia psychologicznego. Na udział w badaniu zgodziło się 343 dorosłych (189 kobiet i 154 mężczyzn) w grupie wiekowej 18-64 lat. Uczestnicy wypełnili anonimowe ankiety, w których pytano ich o zażywanie narkotyków przed i w trakcie festiwalu, a także o ich obecne objawy psychologiczne związane z przerażającym wydarzeniem.

Część z uczestników zażyła substancje psychoaktywne

Naukowcy zapytali uczestników, czy spożywali którąkolwiek z 18 substancji zmieniających umysł, w tym klasyczne psychodeliki, takie jak psylocybina czy LSD i meskalina, a także MDMA. Badani wypełnili również dwa standaryzowane kwestionariusze: jeden mierzący objawy lęku, a drugi mierzący objawy ostrego zaburzenia stresowego, stanu, który może rozwinąć się wkrótce po traumie i często jest prekursorem PTSD.

Uczestników podzielono na trzy grupy: tych, którzy spożywali klasyczne psychodeliki, tych, którzy spożywali MDMA oraz tych, którzy nie spożywali żadnych substancji psychodelicznych. Naukowcy wzięli również pod uwagę, czy badani spożywali dodatkowe substancje, takie jak alkohol lub konopie indyjskie.

Badacze odkryli, że ocaleni, którzy byli pod wpływem klasycznych psychodelików w czasie ataku, zgłosili znacznie niższy poziom lęku po trzech tygodniach, w porównaniu do tych, którzy przyjmowali MDMA lub nie przyjmowali żadnych psychodelików. Średnia ocena lęku w grupie psychodelicznej odpowiadała objawom występującym „kilka dni” w ciągu ostatnich dwóch tygodni, podczas gdy inne grupy zgłaszały objawy występujące „ponad 10 dni”.

Efekt ten utrzymywał się po uwzględnieniu płci, wieku uczestników, wcześniejszych diagnoz psychiatrycznych i tego, czy używali psychodelików w poprzednim roku. Nie było znaczącej różnicy w poziomie lęku między grupą, która zażyła MDMA a grupą, która nie spożywała psychodelików.

Psychodeliki a inne narkotyki

Jeśli chodzi o objawy stresu pourazowego, obraz był bardziej zróżnicowany. Ogólnie rzecz biorąc, grupy nie różniły się znacząco. Kiedy jednak naukowcy przyjrzeli się tylko osobom, które nie spożywały dodatkowych substancji, takich jak alkohol lub konopie indyjskie, odkryli, że osoby, które spożyły klasyczne psychodeliki ponownie zgłaszały niższy poziom objawów traumy. Tego efektu nie zaobserwowano w grupach spożywających MDMA lub bez psychodelików.

Wyniki sugerują, że substancje psychodeliczne mogą mieć szczególny wpływ na sposób kodowania traumatycznych wspomnień w mózgu. W szczególności wydają się one osłabiać emocjonalną intensywność lub trwałość traumatycznych wspomnień, gdy są spożywane tuż przed lub w trakcie wydarzenia. Jednak efekt ten wydaje się być osłabiony lub utracony, gdy psychodeliki są przyjmowane wraz z innymi substancjami.

„Ocaleni, którzy spożywali klasyczne psychodeliki (takie jak psylocybina, LSD, meskalina lub 2C-B) – zgłaszali znacznie niższy poziom lęku i objawów pourazowych trzy tygodnie po ataku, w porównaniu do tych, którzy nie używali psychodelików lub używali innych substancji, takich jak MDMA, konopie indyjskie lub alkohol. Efekt ten pozostał zauważalny nawet po uwzględnieniu wieku, płci, historii psychiatrycznej i wcześniejszego stosowania psychodelików”. – powiedział Rubinstein w rozmowie z PsyPost.

Grzyby a MDMA i ich wpływ na traumę

„Zaskoczyła nas skala i spójność efektu: klasyczne psychodeliki, poza MDMA, były związane ze zmniejszonym lękiem i objawami pourazowymi, szczególnie wśród osób, które nie spożywały dodatkowych substancji, takich jak alkohol czy konopie indyjskie. Spodziewaliśmy się pewnego efektu ochronnego na podstawie wcześniej przeprowadzonych badań na zwierzętach, ale zobaczenie go tak wyraźnie w prawdziwej masowej traumie było nieoczekiwane. Wyniki te nie oznaczają jednak, że psychodeliki są zalecanym lub bezpiecznym sposobem leczenia traumy poza kontrolowanymi warunkami. Używanie psychodelików na własną rękę jest ryzykowne pod kątem psychologicznym i prawnym i nie powinno być podejmowane bez odpowiedniego nadzoru i wskazówek badawczych”. – dodaje autor badania

Czy istnieje wytłumaczenie, które mogłoby wyjaśnić ewentualny efekt? Jedno z możliwych przypuszczeń odnosi się do tego, w jaki sposób różne substancje wpływają na mózg. Klasyczne psychodeliki silnie oddziałują na receptory serotoniny, w szczególności receptor 5-HT2A, który odgrywa rolę w konsolidacji pamięci i przetwarzaniu emocji. Zmieniając sposób przetwarzania informacji sensorycznych i emocjonalnych podczas przeżywanej traumy, substancje te mogą zmniejszać nasilenie późniejszych reakcji psychologicznych.

Z kolei MDMA ma inny profil farmakologiczny – wpływa nie tylko na serotoninę, ale także na dopaminę i noradrenalinę. Chociaż jest znane ze swoich prospołecznych i euforycznych efektów, może nie angażować tych samych systemów neuronalnych zaangażowanych w kodowanie pamięci w taki sam sposób, jak robią to klasyczne psychodeliki.

Naukowcy wzięli również pod uwagę, że używanie innych substancji, takich jak konopie indyjskie lub alkohol, może zakłócać potencjalne korzyści psychodelików. 

Ograniczenia badania

Pomimo przekonujących wyników, autorzy przyznają się do kilku ograniczeń. Po pierwsze, badanie opierało się w całości na danych z samoopisu i nie było obiektywnych pomiarów objawów psychologicznych lub stężeń substancji. Nieznane były również konkretne dawki i czystość spożywanych substancji, co utrudnia wyciągnięcie mocnych wniosków na temat efektów farmakologicznych.

„Wyniki te nie ustalają przyczynowości, wskazują jedynie na silny związek w tych szczególnych okolicznościach” – powiedział Rubinstein.

Psychodeliki są nielegalne w Izraelu, w związku z tym uczestnicy mogli niedostatecznie zgłosić ich stosowanie, potencjalnie wpływając na końcowe wyniki. Mogła również wystąpić stronniczość selekcji, ponieważ osoby, które miały bardziej traumatyczne lub negatywne doświadczenia, mogły zdecydować się by nie brać udziału w badaniu.

Badanie dotyczyło jedynie objawów występujących trzy tygodnie po urazie. Nie wiadomo, czy zaobserwowane efekty utrzymają się, czy też z czasem mogą pojawić się nowe objawy. Potrzebne są dłuższe okresy obserwacji, aby zrozumieć, w jaki sposób stosowanie psychodelików wpływa na rozwój lub ewentualne zapobieganie PTSD w dłuższej perspektywie.

Wyniki sugerują możliwy ochronny wpływ psychodelików na objawy związane z traumą, mimo to naukowcy ostrzegają przed interpretowaniem tego jako poparcia dla stosowania bez nadzoru. Psychodeliki mogą wywoływać intensywne i czasami przerażające doświadczenia, zwłaszcza w niekontrolowanych warunkach.

Wnioski ogólne

„Jednym z najczęściej pomijanych aspektów w dyskusjach na temat psychodelików w przypadku traumy jest znaczenie set&setting. Bezpieczne, terapeutyczne stosowanie psychodelików na ogół wymaga starannie kontrolowanego środowiska, prowadzonego przez wyszkolonych profesjonalistów lub, w niektórych tradycjach, szamanów. Nasze odkrycia opierają się na substancjach spożywanych w nieprzewidywalnym i często niebezpiecznym środowisku festiwalu muzycznego podczas traumatycznego wydarzenia, a nie w kontekście terapeutycznym. Oznacza to, że nie należy wyciągać żadnych zaleceń klinicznych ani wniosków terapeutycznych z doświadczeń, które miały miejsce w niekontrolowanych warunkach”. – podsumowuje autor badania.

Badacze mają nadzieję, że przyszłe badania będą opierać się na tych odkryciach, aby lepiej zrozumieć mechanizmy zachodzące w mózgu, które leżą u podstaw przetwarzania traumy.

Jeśli ten artykuł okazał się dla Ciebie ciekawy i szukasz więcej informacji o psychodelikach, to sprawdź naszą zakładkę BLOG.

Źródła

1. Barnir E.K., Rubinstein Z., Abend R., Lev-Ran S., Naor L., Mikulincer M. (2025). Journal of Psychopharmacology. Peri-traumatic consumption of classic psychedelics is associated with lower anxiety and post-traumatic responses 3 weeks after exposure. Z linku: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/02698811251334025
2. Wikipedia. Nova music festival massacre Z linku: https://en.wikipedia.org/wiki/Nova_music_festival_massacre
3. Dolan E.W. (2025). Psypost. Psychedelics may buffer against PTSD, finds new study of survivors of Nova music festival massacre. Z linku: https://www.psypost.org/psychedelics-may-buffer-against-ptsd-finds-new-study-of-survivors-of-nova-music-festival-massacre/