DMT (dimetylotryptamina) w leczeniu depresji lekoopornej

Badanie opublikowane w Neuropsychopharmacology wykazało, że waporyzowana N,N-dimetylotryptamina (DMT), wywołuje szybkie i trwałe efekty przeciwdepresyjne u osób z depresją lekooporną. Uczestnicy zgłaszali znaczne zmniejszenie odczuwanej depresji i myśli samobójczych w ciągu jednego dnia od podania dawki, a korzyści utrzymywały się do trzech miesięcy. Terapia była bezpieczna i dobrze tolerowana. To kolejny dowód na to, że terapia psychodeliczna może stać się alternatywą dla istniejących metod leczenia.

Co to jest DMT (dimetylotryptamina)

DMT to naturalnie występujący związek psychodeliczny występujący w niektórych gatunkach roślin, zwierząt, a także potencjalnie wytwarzany w niewielkich ilościach w ludzkim mózgu. Zapewne kojarzycie, kim był Kartezjusz. W XVII wieku opracował tezę, która zauważa połączenie duszy z ciałem.

Kartezjusz zaproponował dualizm substancjalny, czyli podział rzeczywistości na:

• Res cogitans – „rzecz myśląca” – czyli dusza i umysł, byt niematerialny.
  
• Res extensa – „rzecz rozciągła” – czyli ciało, byt materialny.
  

Uważał, że dusza i ciało to odrębne kwestie, ale współdziałają ze sobą. Ich „punktem styku” miała być szyszynka (gruczoł w mózgu). Choć dusza i ciało są odrębne, Kartezjusz twierdził, że oddziałują na siebie nawzajem. 

Przykład:

• Ból zęba (ciało) → wywołuje uczucie cierpienia (dusza).
  
• Decyzja, by podnieść rękę (dusza) → prowadzi do ruchu mięśni (ciało).

Teoria głosi, że to właśnie w szyszynce może odbywać się produkcja naturalnego DMT w mózgu człowieka. Wówczas DMT opisujemy jako endogenne. Termin odnosi się do DMT, które jest naturalnie wytwarzane przez ludzkie ciało (w przeciwieństwie do spożycia z zewnętrznych źródeł, takich jak ayahuasca, changa (mieszanka N,N-dimetylotryptaminy z różnymi ziołami) lub DMT w krystalicznej postaci).

DMT według badań Ricka Strassman ‘a

W kontekście doświadczeń wywoływanych przez DMT, jedno z najbardziej intrygujących zjawisk opisał Rick Strassman, psycholog i badacz psychodelików. Możecie o tym przeczytać w książce „DMT: Molekuła duszy”. Przeprowadzone przez niego eksperymenty wykazały, że znaczna część uczestników (niemal połowa) relacjonowała kontakt z odrębnymi wymiarami istnienia, zamieszkiwanymi przez tajemnicze, pozorne byty. W relacjach pojawiały się opisy obcych, przewodników czy pomocników, często przyjmujących postacie fantazyjnych stworzeń, takich jak owady (np. modliszki czy pszczoły).

Podobne opisy pojawiały się również u innych badaczy. Etnobotanik, pisarz i filozof Terence McKenna określał te istoty mianem „elfów maszynowych” (machine elves), sugerując ich mechaniczno-organiczną naturę. Co istotne, tego rodzaju doświadczenia są szczególne właśnie dla DMT i rzadko pojawiają się przy użyciu innych psychodelików.

DMT – psychodeliczny składnik ayahuasca

DMT szeroko znany jest jako główny psychoaktywny składnik amazońskiego naparu ayahuasca. Są jednak między nimi pewne różnice. Ayahuasca wymaga jednoczesnego podawania substancji przedłużających jej działanie. Odparowane DMT działa szybko i „opuszcza nasze ciało” po upływie około 20 minut. Ze względu na krótki czas działania i nieco inną metodę spożycia w porównaniu do psylocybiny czy LSD, to właśnie DMT wzbudziło zainteresowanie jako prostsza opcja terapii psychodelicznej. Naukowcy chcieli zbadać, czy związek ten może zapewnić szybką i trwałą ulgę osobom cierpiącym na depresję lekooporną (tym pacjentom, którzy nie zareagowali na co najmniej dwie tradycyjne metody leczenia).

Terapeutyczna rola DMT

Publikacja badania „Szybkie i trwałe działanie przeciwdepresyjne waporyzowanej N,N-dimetylotryptaminy: badanie kliniczne fazy 2a w depresji opornej na leczenie” pojawiła się pod koniec kwietnia w Neuropsychopharmacology. Oto co wiemy na jego temat.

Badanie koncentrowało się na osobach z depresją lekooporną. To trudna w leczeniu postać depresji. Zostaje stwierdzona w momencie kiedy stan chorego nie polepsza się po wypróbowaniu co najmniej dwóch różnych leków przeciwdepresyjnych.

„Mój zespół i ja badamy psychodeliki, zwłaszcza ayahuascę i DMT, od prawie 20 lat. To, co szczególnie zwróciło naszą uwagę w przypadku odparowanego DMT, to fakt, że oferuje ono tak głębokie i intensywne doznania psychodeliczne w bardzo krótkim czasie. Byliśmy ciekawi, czy tak krótka interwencja, przy odpowiednim wsparciu, może nadal mieć znaczenie dla osób zmagających się z depresją oporną na leczenie”. – powiedział autor badania Draulio Barros de Araujo, profesor na Uniwersytecie Federalnym Rio Grande do Norte

Do badania zakwalifikowano 14 osób dorosłych. Badanych zrekrutowano między innymi za pośrednictwem reklam internetowych, a także z poleceń klinicystów. Wszyscy spełniali kryteria umiarkowanej lub ciężkiej depresji i nie reagowali na wiele podawanych wcześniej leków. Uczestnicy otrzymali dwie dawki DMT drogą wziewną. Wszystko odbyło się w kontrolowanych warunkach szpitalnych. Początkowo podano niższą dawkę 15 miligramów, a następnie wyższą dawkę 60 miligramów (około 90 minut później). Obie sesje odbyły się tego samego dnia i towarzyszyło im przygotowanie i wsparcie integracyjne ze strony przeszkolonych specjalistów.

DMT zostało zwaporyzowane 

Uczestnicy wdychali DMT za pomocą medycznego waporyzatora. Podczas doświadczenia leżeli w cichym pokoju z przyciemnionym oświetleniem i uspokajającą muzyką. Byli pod opieką psychiatry, psychologa i pielęgniarki. Zespół mierzył parametry życiowe, nastrój i subiektywne odczucia uczestników przed w trakcie i po zakończeniu sesji. Oceny kliniczne przeprowadzono natychmiast po podaniu dawki, a następnie: po 1 dniu, 1 tygodniu, 2 tygodniach, 1 miesiącu i 3 miesiącach. Dla pacjentów cierpiących na tak zaawansowany stopień depresji, set and setting jest szczególnie ważny. 

Naukowcy odkryli, że objawy depresji, mierzone za pomocą Skali Oceny Depresji Montgomery’ego-Åsberga (MADRS), znacznie spadły w imponująco krótkim czasie – w ciągu zaledwie 24 godzin od rozpoczęcia leczenia. Średnia wyników dot. intensywności depresji spadły o 21 punktów. To wystarczająco dużo, aby przesunąć wielu pacjentów z zakresu ciężkiej depresji do łagodnych lub nawet minimalnych objawów. Około 79% uczestników zareagowało na leczenie do 1. dnia, a 71% osiągnęło pełną remisję. Do 7 dni wskaźnik odpowiedzi wzrósł do prawie 86%, a ponad połowa uczestników pozostała w remisji. Nawet po trzech miesiącach 57% nadal wykazywało znaczącą odpowiedź, a 36% pozostało w remisji, pomimo nieotrzymywania dalszych dawek DMT.

Psychoaktywna substancja w leczeniu zaburzeń depresyjnych

Oprócz złagodzenia objawów depresji waporyzacja DMT znacznie zmniejszyła również zgłaszane wcześniej myśli samobójcze. Prawie 90% uczestników zgłaszało myśli samobójcze na początku badania. Dzień po leczeniu żaden z uczestników nie wykazywał niepokojących myśli samobójczych. U większości uczestników poprawa w zakresie redukcji wskazanych wcześniej objawów utrzymywała się przez 3 miesiące obserwacji. Warto zauważyć, że zmniejszenie liczby myśli samobójczych ściśle wiązało się z poprawą nastroju, co sugeruje, że efekt był związany z ogólnym działaniem przeciwdepresyjnym.

„Jednym z najbardziej zaskakujących aspektów było to, jak konsekwentnie silna była odpowiedź kliniczna, mimo że samo doświadczenie DMT trwa tylko około 10 do 20 minut. Wielu uczestników nie tylko zgłosiło emocjonalne przełomy podczas sesji, ale także doświadczyło trwałych zmian nastroju i perspektyw już po jednej dawce. To nie jest coś, co zwykle widzimy w przypadku większości interwencji psychiatrycznych” –  powiedział De Araujo dla PsyPost.

Leczenie czy halucynacje?

Subiektywne raporty wskazywały, że doświadczenie z DMT było intensywne, ale ogólnie pozytywne. Uczestnicy opisywali żywe obrazy, zmienioną percepcję i wnikliwość, przy czym większość oceniała doświadczenie jako przyjemne. Pomiary fizjologiczne wykazały tymczasowy wzrost ciśnienia krwi i tętna wkrótce po podaniu, podobny do tego, który może wystąpić podczas umiarkowanego wysiłku fizycznego, ale nie zgłoszono żadnych poważnych zdarzeń niepożądanych. Najczęstszymi ze zgłaszanych przez pacjentów skutków ubocznych były podrażnienie gardła i kaszel po inhalacji, które szybko ustępowały. Kolejnego dnia niektórzy z badanych zgłosili bóle głowy i łagodny dyskomfort.

Co ciekawe, intensywność doznań psychodelicznych nie miała wpływu na wyniki leczenia. Podczas gdy niektórzy uczestnicy mieli mistyczne lub wysoce wizualne doświadczenia, naukowcy nie znaleźli silnych powiązań statystycznych między określonymi cechami podróży a poprawą kliniczną. Sugeruje to, że terapeutyczne działanie DMT może nie być zależne od intensywności zmienionego stanu świadomości. Jednak złożone wyobrażenia wizualne wykazały tendencję do powiązania z lepszymi wynikami. Potwierdzają to wcześniejsze badania nad psychodelikami, takimi jak ayahuasca i psylocybina.

DMT a serotonina

Inne, wcześniejsze badanie przeprowadzone na szczurach, opublikowane w British Journal of Pharmacology wykazało, że receptory serotoninowe (5-HT2A i 5-HT1A) były aktywowane w korze limbicznej pod wpływem ayahuaski. To część mózgu, która zarządza strachem.

Ayahuasca przyspiesza wygaszanie strachu i jego utrzymanie. Efekt ten jest związany z N,N-dimetylotryptaminą (DMT) i obejmuje aktywację dwóch podtypów receptorów serotoninowych (5-HT1A i 5-HT2A) w korze infralimbicznej. Ten region mózgu, ma kluczowe znaczenie w regulacji wygaszania pamięci. A traumatyczne wspomnienia, mogą być jedną z przyczyn prowadzących do depresji. 

Dwumetylowa pochodna tryptaminy to przyszłość medycyny

Jednym z najbardziej obiecujących aspektów tej terapii jest jej praktyczność. W przeciwieństwie do dłużej działających psychodelików, takich jak psylocybina czy LSD, które wymagają kilku godzin na każdą sesję, odparowane DMT wywołuje swoje efekty w około 20 minut. Cały protokół (w tym badanie przesiewowe, przygotowanie, dawkowanie i integracja) można ukończyć w ciągu jednego dnia. To kluczowe kwestie dla wprowadzenia terapii wspomaganej psychedelikami jako szerzej dostępnej dla potrzebujących, szczególnie w systemach zdrowia publicznego o ograniczonych zasobach.

„Głównym wnioskiem jaki zaobserwowaliśmy jest to, że nawet bardzo krótkie doświadczenie psychodeliczne, gdy jest dostarczane w bezpiecznym i wspierającym otoczeniu, może prowadzić do szybkiej i trwałej poprawy u chorych na depresję. Zaobserwowaliśmy znaczne zmniejszenie myśli samobójczych u wielu uczestników w ciągu 24 godzin, a efekty te były nadal obecne kilka miesięcy później. Sugeruje to, że terapia wspomagana DMT może oferować szybko działającą ulgę, co może być szczególnie cenne w nagłych sytuacjach klinicznych”. – powiedział De Araujo.

Wyniki są zachęcające, mimo to badanie ma pewne ograniczenia. Było ono otwarte, co oznacza, że zarówno uczestnicy, jak i badacze wiedzieli, że otrzymują DMT. To zaś zwiększa możliwość wystąpienia efektu placebo. Wielkość próby była niewielka, a wyniki muszą zostać potwierdzone w większych randomizowanych badaniach kontrolowanych.

„Od samego początku naszym celem było opracowanie modelu terapii wspomaganej psychodelikami, który mieściłby się w granicach klinicznych, etycznych i ekonomicznych. Wierzymy, że terapie, które trwają bardzo długo lub są za drogie, napotkają poważne przeszkody, jeśli chodzi o integrację z systemami opieki zdrowotnej, zwłaszcza w krajach takich jak Brazylia, gdzie zasoby są ograniczone. W tym sensie opracowany przez nas protokół waporyzacji DMT wydaje się zapewniać obiecującą równowagę: jest skuteczny, potencjalnie skalowalny i nadal ma znaczenie terapeutyczne. W przyszłości zamierzamy udoskonalić ten model i przetestować go w większych, kontrolowanych badaniach, zawsze koncentrując się na bezpieczeństwie, dostępności i wykonalności w świecie rzeczywistym. Ta praca jest częścią większego ruchu, który podważa stare założenia i zachęca nas do ponownego wyobrażenia sobie opieki nad zdrowiem psychicznym przez pryzmat zmienionych stanów świadomości. Psychodeliki nie są magiczną kulą, ale mogą oferować potężne narzędzia, gdy podchodzi się do nich z naukowym rygorem, wrażliwością kulturową i prawdziwą troską o ludzkie doświadczenie. Niezwykle znaczące było obserwowanie, jak te doświadczenia mogą ponownie połączyć ludzi ze sobą, a czasem nawet przywrócić nadzieję” – wyjaśnił De Araujo.

Dalsze badania

Przyszłe badania będą musiały porównać DMT bezpośrednio z placebo lub innymi terapiami, przetestować powtarzające się schematy dawkowania i zbadać, w jaki sposób sesje integracyjne przyczyniają się do długoterminowych wyników. Lepsze zrozumienie, w jaki sposób różnice indywidualne (takie jak wcześniejsze stosowanie psychodelików, oczekiwania lub przyjmowane leki) wpływają na wyniki, pomoże również dostosować leczenie. 

Dalsze badania z pewnością otworzą drzwi dla większych możliwości w przyszłości. Pozwolą dowiedzieć się, w jaki sposób i na jaką skalę psychodeliki mogą być nadzieją w skutecznym leczeniu depresji.

Jeśli ten artykuł okazał się dla Ciebie ciekawy i szukasz więcej informacji o psychodelikach, to sprawdź naszą zakładkę BLOG.

Źródła

1. Falchi-Carvalho M., Palhano-Fontes F., Wießner I., Barros H., Bolcont R., Laborde S., Ruschi B. Silva, Montanini D., C. Barbosa D., Teixeira E., Florence-Vilela R., Almeida R., K. A. de Macedo R., Arichelle F., J. Pantrigo E., V. Costa-Macedo J., Arthur da Cruz Nunes J., de Araújo Costa Neto L.A., Nunes Ferreira L.F., Dantas Corrêa L., da Costa Bezerra R.B., Arcoverde E., Galvão-Coelho N., B. Araujo. D. (2025). Neuropsychopharmacology. Rapid and sustained antidepressant effects of vaporized N,N-dimethyltryptamine: a phase 2a clinical trial in treatment-resistant depression. Z linku: https://www.nature.com/articles/s41386-025-02091-6
2. Dolan E.W. (2025). Psypost. Inhaled DMT produces rapid and lasting antidepressant effects in treatment-resistant depression. Z linku: https://www.psypost.org/inhaled-dmt-produces-rapid-and-lasting-antidepressant-effects-in-treatment-resistant-depression/
3. Czas na kwas. KOMPEDIUM WIEDZY NA TEMAT DMT (Molekuła Duszy) Z linku: https://czasnakwas.pl/psychodeliki/dmt/
4. Non-alien Creatures Wiki. Machine Elf. Z linku: https://non-aliencreatures.fandom.com/wiki/Machine_Elf
5. dr Ulrich Warnke. (2021). STUDIO ASTROPSYCHOLOGII. Jak otworzyć trzecie oko.
6. Strassman R. (2001). Wydawnictwo Kobiece. DMT. Molekuła duszy 
7. Dr Podgórska A. (2023). Grupa Wydawnicza Foksal. Tak działa mózg. Jak dobrze dbać o jego funkcjonowanie