LSD (Dietyloamid kwasu lizergowego). Co odkrył Albert Hofmann?

LSD, czyli dietyloamid kwasu lizergowego, to organiczny związek chemiczny zaliczany do grupy klasycznych psychodelików. Substancja ta znana jest przede wszystkim ze swojego intensywnego wpływu na percepcję, świadomość i doznania zmysłowe. Powstaje w warunkach laboratoryjnych jako pochodna kwasu lizergowego, związku występującego w sporyszu (grzybie pasożytującym na zbożach). Ja jestem Dr Grzyb, a dzisiaj przedstawię Wam bliskiego mi przyjaciela, który kryje w sobie o stokroć silniejszą moc niż moja. Moi drodzy, poznajcie kwasa.

Czym jest LSD (dietyloamid kwasu lizergowego)? Czego dokonał Albert Hofmann?

Dietyloamid kwasu lizergowego (ang. Lysergic acid diethylamide), czyli LSD, jest związkiem półsyntetycznym. Lek, lub przez innych nazywany narkotykiem (ja wolę określać go w sposób rzeczywisty mianem psychodeliku) wywodzi się z reakcji dietyloaminy i kwasu lizergowego, który powstaje w pasożytniczym grzybie zbożowym. Kiedy kwas lizergowy jest łączony z dietyloaminą, pochodną amoniaku, wówczas powstaje LSD – substancja, która może wyzwolić halucynogenne efekty.

LSD określane potocznie jako „kwas” lub „karton”, pojawia się wraz z wieloma innymi kolorowymi nazwami, które mówią o jego halucynogennych efektach lub formie spożycia. Występuje często w formie nasączanych listków (papierków) lub rzadziej żelek, kapsułek czy cukierków o konkretnym terminie przydatności. Istnieje także postać kropelkowa, jednak jest ona znacznie trudniejsza do dawkowania w porówaniu do znanych kwadracików. Najczęstszą formą jest forma podjęzykowa, a efekty mogą pojawić się już po 30 minutach od przyjęcia dawki, zwykle trwając od sześciu do dziesięciu godzin. Niestety zdarzają się podróże mniejsze i większe, i czas ten może się znacznie wydłużyć…

LSD, podobnie jak inne psychodeliki, można również sklasyfikować jako enteogen. Enteogeny to środki medycyny powodujące odmienne stany świadomości i rozpuszczanie ego. Te mistyczne doświadczenia są zaś definiowane jako poczucie jedności z otaczającym światem. 

Jaka jest historia LSD?

W 1938 roku Albert Hofmann, szwajcarski chemik, badał pochodne kwasu lizergowego, tworząc reakcję kwasu z innymi chemikaliami, próbując przy tym znaleźć lek na pobudzenie pracy układu oddechowego i krwionośnego. Jednym ze zsyntetyzowanych przez niego związków był dietyloamid kwasu lizergowego, który naukowiec nazwał „LSD-25”. 

Początkowe testy na zwierzętach nie wykazały korzyści medycznych. Hofmann zauważył jednak pewne zmiany w zachowaniu zwierząt będących pod wpływem leku. Lek został odłożony na półkę, ale pięć lat później Hofmann ponownie zaczął myśleć o LSD-25. 19 kwietnia 1943 roku chemik ponownie zsyntetyzował LSD-25 i tym razem samodzielnie przyjął dawkę. Zażył 250 µg substancji, pojechał rowerem do domu i został zalany efektami działania. Ta data stała się później „Dniem Roweru” (ang. Bicycle Day), symbolicznym świętem LSD. Naukowiec opisał to doświadczenie w swojej książce.

Halucynogenny przełom

Doświadczenia Hofmanna zapoczątkowały prace badawcze nad LSD i innymi halucynogenami. Jednak zastosowanie było bardzo wszechstronne. LSD było używane jako eksperymentalne narzędzie do wywoływania tymczasowej psychozy przez CIA w ramach programu MK Ultra. Było też badane jako lek poprawiający wzrok. 

W latach 50. XX wieku terapeuci zaczęli eksperymentować z LSD w celu leczenia schorzeń takich jak nerwica, zaburzenia lękowe, alkoholizm, a nawet uzależnienie od opioidów. Wraz z rozwojem badań nad zastosowaniami terapeutycznymi, popularność LSD wzrosła w latach 60. Zarówno wśród konsumentów rekreacyjnych, jak i osób poszukujących rozwoju świadomości. Wraz z przyjęciem ustawy o substancjach kontrolowanych z 1970 roku, LSD zostało sklasyfikowane jako substancja kontrolowana z Wykazu I, czyli uznana za groźny narkotyk. Pomimo krótkich okresów badań substancji w Europie, prace naukowe w tym kierunku zatrzymały się po 1970 roku. Obecnie to się jednak zmienia.

Co się dzieje po zażyciu LSD?

LSD, podobnie jak inne psychodeliki może wywołać szereg doznań psychicznych, emocjonalnych i fizycznych. Osoby, które spożyły kwas, często zgłaszają zniekształcenia wizualne. Kolory się niesamowicie nasycone, a liczby lub słowa wydają się rozpływać i przybierać różne tony. 

Tym wizualnym często towarzyszą intensywne zmiany nastroju, które mogą wahać się od błogości do niepokoju i strachu. Na jednym końcu spektrum konsumenci rozkoszują się uczuciem euforii i poczuciem spokojnej pewności. Z drugiej jednak strony, uczucie niepokoju, lęku, strachu lub utraty kontroli może się utrzymać, powodując złą podróż. 

Złe podróże są bardziej prawdopodobne w niekontrolowanych warunkach lub gdy osoba nie jest na to gotowa. Nawet jeśli myśli, że jest – może nie wiedzieć co ją naprawdę czeka. Niestety z wielu historii znajomych, a także z autopsji wiem, że tego typu doświadczenia bywają przerażające. Jednak to przerażenie, może prowadzić do transformacyjnych zmian w życiu i głębokiej przemiany w stronę lepszego życia. Ten trip jest w stanie pokonać wieloletnie traumy i lata nieopisanego smutku.

Integracja psychodeliczna

Doświadczenie LSD w kontrolowanej sytuacji może prowadzić do długotrwałych, pozytywnych efektów transformacyjnych dla jednostki. Czasami zdarza się, że po zakończeniu trip wymaga dodatkowego procesu. Ten proces to integracja psychodeliczna. Osoba, która miała doświadczenie psychodeliczne, pracuje ze sobą, z innymi osobami bądź ze specjalistą. Ma to pomóc zrozumieć, przetworzyć i w pełni wykorzystać te doświadczenia w swoim życiu. To więcej niż tylko rozmowa terapeutyczna. Jest to holistyczny proces, który obejmuje zarówno aspekty emocjonalne, jak i duchowe. Ma na celu pomóc lepiej zrozumieć swoją podróż, poprzez przepracowanie trudnych i niezrozumiałych emocji, myśli oraz wrażeń. Pomaga również bliżej poznać samego siebie i przenieść wyciągnięte, pozytywne wnioski na działanie w życiu. 

Jak LSD działa na mózg?

Chociaż wciąż pozostaje wiele do poznania w kwestiach dotyczących aktywności mózgu po LSD, wydaje się, że interakcja leku z receptorami serotoniny ma tutaj kluczowe znaczenie. Serotonina jest neuroprzekaźnikiem, który umożliwia komunikację między komórkami mózgu. Uważa się, że jest jednym z najbardziej złożonych neuroprzekaźników, ponieważ odpowiada za wiele ważnych funkcji, zarówno w organizmie jak i układzie nerwowym. Połączenia związane z serotoniną mają duży wpływ na pojawianie się szeregu emocji – od tych niewygodnych jak lęk i wstyd po te związane z ekscytacją. Jest to również hormon, który wpływa na różne funkcje, w tym regulację emocjonalną, stabilizację nastroju, zdolności motoryczne, ruch, sen, jedzenie i trawienie.

LSD w pewien sposób naśladuje hormon szczęścia w mózgu. Organizm traktuje jego cząsteczki jak serotoninę, wiążąc LSD z receptorami serotoniny w mózgu. Receptory te mają jeszcze większe powinowactwo do psychodeliku niż do serotoniny i „zamykają się niczym pokrywa” nad cząsteczkami LSD, więc tym samym nie mogą się za szybko odłączyć. To także prowadzi do nadprodukcji serotoniny. Dzięki temu efekty działania utrzymują się przez długi czas.

Jak działa LSD? – mechanizm działania substancji na mózg i zmysły

Reasumując, działanie psychoaktywne LSD opiera się głównie na jego zdolności do oddziaływania na układ serotoninowy w mózgu, a szczególnie na receptory 5-HT2A. Serotonina to neuroprzekaźnik odpowiedzialny m.in. za regulację nastroju, snu i procesów poznawczych. LSD, wiążąc się z receptorami serotoninowymi, zaburza naturalne szlaki komunikacji neuronalnej, co skutkuje głębokimi zmianami w percepcji, świadomości oraz sposobie przetwarzania informacji przez mózg.

Pod wpływem psychodeliku użytkownicy często doświadczają halucynacji – zarówno wzrokowych, jak i słuchowych – oraz zjawisk takich jak synestezja, czyli przenikanie się zmysłów (np. „słyszenie kolorów” lub „widzenie dźwięków”). Substancja ta potrafi także zaburzyć poczucie czasu i przestrzeni, prowadząc do wrażenia, że rzeczywistość ulega rozszerzeniu, zniekształceniu lub całkowitej transformacji.

Kolejnym istotnym aspektem działania LSD jest jego wpływ na tzw. sieć domyślną mózgu (default mode network – DMN), czyli zespół połączeń neuronalnych aktywnych głównie podczas introspekcji i „myślenia o sobie”. LSD osłabia aktywność DMN, co może prowadzić do doświadczeń ego-dystonicznych, w tym uczucia rozpuszczenia ego, jedności z otoczeniem lub przeżyć o charakterze mistycznym i duchowym. To właśnie ten mechanizm stoi u podstaw potencjalnych terapeutycznych właściwości LSD, ale również jego intensywnych i nieprzewidywalnych efektów psychodelicznych. I nieprzewidywalne będzie tutaj określeniem idealnym. Przyjęcie chemicznie czystej dawki LSD-25 może objawić epizody mistyczne, poczucie kosmicznej jedności, manie, wizje apokaliptyczne czy objawy psychosomatyczne. Te same dawki mogą powodować zupełnie inne doświadczenia u dwóch różnych osób więc reakcje i ich mechanizmy za którymi stoi nauka są czystoteoretyczne i chociaż nie ma powodów ani podstaw by im zaprzeczać, to świat duchowy doda nam od siebie drugie tyle. Mechanizmy, w jakie wyposażone jest nasze ciało są początkiem do otwarcia energii, którą dają substancje psychodeliczne i odmienne stany świadomości.

Efekty działania LSD – czego można się spodziewać po zażyciu?

LSD wywołuje intensywne i wielowymiarowe zmiany w postrzeganiu rzeczywistości, które mogą być zarówno zachwycające, jak i przytłaczające. Już w ciągu od 30 do 90 minut od zażycia substancji pojawiają się pierwsze efekty, które osiągają szczyt po około 2–3 godzinach i mogą utrzymywać się od 8 do nawet 12 godzin. W niektórych przypadkach skutki mogą być odczuwalne jeszcze dłużej, w postaci tzw. „afterglow” – subtelnego poczucia otwartości i euforii, które utrzymuje się po zakończeniu głównego działania.

Do najczęściej opisywanych efektów LSD należą intensyfikacja doznań zmysłowych – kolory stają się bardziej nasycone, dźwięki głębsze, a faktury i kształty mogą ulegać dynamicznym przekształceniom. Użytkownicy często doświadczają halucynacji wzrokowych (np. falujące powierzchnie, kalejdoskopowe wzory) oraz słuchowych. Zmianie ulega także sposób myślenia i postrzegania siebie. Możliwe są głębokie refleksje egzystencjalne, poczucie jedności ze światem, ale też stany euforyczne lub melancholijne.

Należy jednak pamiętać, że działanie LSD jest silnie zależne od kontekstu – tzw. „set and setting” – czyli stanu psychicznego osoby zażywającej i otoczenia, w jakim się znajduje. W niekorzystnych warunkach LSD może wywołać negatywne skutki, takie jak lęk, paranoja, dezorientacja czy intensywne uczucie zagubienia. W skrajnych przypadkach użytkownik może doświadczyć tzw. „bad tripu” – głęboko nieprzyjemnego, a nawet traumatycznego przeżycia, wymagającego wsparcia z zewnątrz. Z tego względu LSD, mimo swojego potencjału eksploracyjnego i terapeutycznego, powinno być stosowane z dużą ostrożnością i świadomością możliwych konsekwencji. Kiedy medycyna współczesna spotyka się z tak ogromnym uderzeniem ze światem duchowym dokładne ustalenie tego, co może się wydarzyć wydaje się niemożliwe.

Historia LSD – od laboratorium do kultury masowej

Początkowo LSD budziło ogromne nadzieje w środowisku medycznym. W latach 50. i 60. XX wieku substancja była intensywnie badana przez psychiatrów i psychologów, którzy dostrzegli w niej potencjał do leczenia różnych zaburzeń psychicznych – od depresji i lęków, po alkoholizm i stany psychotyczne. LSD było dostępne legalnie i wykorzystywane w terapii psychodelicznej, a firma Sandoz – producent związku – dystrybuowała go pod nazwą Delysid do celów naukowych i klinicznych.

W tym samym czasie LSD zaczęło przenikać do kultury popularnej, stając się centralnym elementem ruchu kontrkulturowego lat 60. Substancja ta zdobyła ogromną popularność wśród hipisów, artystów i aktywistów, którzy traktowali ją jako narzędzie poszerzania świadomości i duchowego przebudzenia. Ikoniczne postacie, takie jak Timothy Leary, otwarcie promowały używanie LSD jako środka do „przeprogramowania umysłu”, a psychodeliczne doświadczenia stały się jednym z filarów rewolucji społecznej tamtego okresu.

Wraz z rosnącą popularnością i kontrowersjami wokół LSD, wiele krajów zdecydowało się na jego delegalizację, podobnie jak psylocybiny czy konopi indyjskich. W latach 70. substancja została wpisana na listy nielegalnych narkotyków w większości państw, co praktycznie zakończyło oficjalne badania nad jej potencjałem terapeutycznym na kilka dekad. Dopiero w XXI wieku, dzięki odrodzeniu zainteresowania psychodelikami w nauce, LSD wróciło do poważnych publikacji medycznych. Obecnie prowadzone są nowe badania kliniczne, które mają na celu ocenę skuteczności LSD w walce z depresją, PTSD czy terapii uzależnień. Temat psychodelików ponownie zyskuje na znaczeniu w debacie publicznej.

Zastosowania terapeutyczne LSD – przeszłość i współczesne badania

LSD od początku wzbudzało zainteresowanie środowiska medycznego jako narzędzie terapeutyczne. Już w latach 50. i 60. XX wieku prowadzono liczne badania kliniczne nad jego zastosowaniem w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych, nerwic oraz uzależnienia od alkoholu. Psychiatrzy dostrzegali w LSD możliwość przełamywania sztywnych wzorców myślenia i emocjonalnych blokad, co mogło wspierać proces psychoterapeutyczny. W tamtym okresie substancję stosowano w kontrolowanych warunkach, często w połączeniu z tradycyjną rozmową terapeuty z pacjentem.

Po wieloletniej przerwie spowodowanej delegalizacją, zainteresowanie terapeutycznym potencjałem LSD zaczęło odradzać się w XXI wieku. Współczesne badania koncentrują się nie tylko na pełnych dawkach psychodelicznych, ale również na tzw. mikrodawkowaniu – przyjmowaniu bardzo małych ilości LSD, które nie wywołują halucynacji, ale mogą poprawiać nastrój, zwiększać kreatywność i redukować objawy depresji czy lęku. Chociaż mikrodawkowanie cieszy się rosnącą popularnością, wciąż wymaga dokładnych badań, by potwierdzić jego bezpieczeństwo i skuteczność.

Obecnie coraz więcej krajów i regionów otwiera się na legalizację lub dekryminalizację psychodelików w celach medycznych. Przykładem jest stan Oregon w USA, który jako pierwszy zalegalizował prowadzenie terapii psychodelicznej pod okiem przeszkolonych specjalistów. Takie zmiany w podejściu legislacyjnym otwierają nowe możliwości dla rozwoju psychoterapii wspomaganej LSD, która może w przyszłości stać się jednym z narzędzi w leczeniu zaburzeń psychicznych tam, gdzie tradycyjne metody okazują się niewystarczające.

Bezpieczeństwo i ryzyko – jak minimalizować potencjalne zagrożenia?

Choć LSD nie uzależnia fizycznie i nie jest toksyczne, jego intensywne działanie psychodeliczne wiąże się z pewnymi istotnymi zagrożeniami psychicznymi, zwłaszcza w przypadku nieodpowiedniego przygotowania. Kluczowe znaczenie dla bezpiecznego doświadczenia z LSD mają dwa czynniki znane jako „set and setting” – czyli nastawienie psychiczne użytkownika (set) oraz otoczenie, w jakim przyjmuje substancję (setting). Osoba w czasie tripu powinna być otoczona zaufanymi ludźmi i przebywać w spokojnym, bezpiecznym miejscu. Lekceważenie tych warunków może prowadzić do nieprzyjemnych lub wręcz traumatycznych przeżyć.

Istnieją też konkretne przeciwwskazania do stosowania LSD. Osoby z historią chorób psychicznych, takich jak schizofrenia, zaburzenia afektywne dwubiegunowe czy ciężkie stany lękowe, powinny unikać tej substancji, ponieważ może ona nasilić objawy lub wywołać ich nawroty. Również interakcje LSD z niektórymi lekami psychotropowymi (np. SSRI, MAOI) mogą być nieprzewidywalne i niebezpieczne.

Aby zminimalizować ryzyko związane z używaniem LSD, warto przestrzegać zasad odpowiedzialnego podejścia: nie łączyć substancji z innymi środkami psychoaktywnymi, nie zażywać LSD w sytuacjach stresowych lub publicznych, a także zadbać o wsparcie osoby towarzyszącej – tzw. „trip sittera”, który może zapewnić poczucie bezpieczeństwa w trakcie doświadczenia. Świadome, dobrze zaplanowane i ostrożne podejście znacząco zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych skutków i zwiększa szansę na wartościowe, pozytywne przeżycie.

Mikrodawkowanie LSD – na czym polega i jakie ma efekty?

Mikrodawkowanie LSD to praktyka polegająca na przyjmowaniu bardzo małych i nie wpływających na percepcję, dawek tej substancji. Zazwyczaj mieszczą się one w zakresie 5–15 mikrogramów (µg, tj. jedna milionowa grama), czyli około 1/10 standardowej dawki rekreacyjnej. Ta wynosi już zaś od:

• 50-150 µg – dawka wysoka
• 150 i więcej µg – dawka ekstremalnie wysoka

Pragnę również podkreślić, że informacje dotyczą jedynie czystego chemicznie LSD-25. Niestety spotyka się coraz więcej szkodliwych zamienników, które udają kwas. Tego typu substancje mogą stanowić realne zagrożenie dla zdrowia a ich dawkowanie wygląda zupełnie inaczej.

Jak nie przedawkować LSD?

Mikro dawka LSD nie wywołuje klasycznych efektów psychodelicznych, takich jak halucynacje czy zmiana świadomości, ale ma subtelnie i trwale wpływać na funkcjonowanie psychiczne i poznawcze. Celem mikrodawkowania jest zazwyczaj poprawa nastroju, zwiększenie koncentracji, kreatywności, produktywności, a także redukcja objawów lęku i depresji.

Ze względu na rosnące zainteresowanie tematem, naukowcy i instytucje badawcze coraz częściej podejmują się prowadzenia kontrolowanych badań nad mikrodawkowaniem. Wyniki tych badań będą miały kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju tej praktyki – zarówno w kontekście medycznym, jak i społecznym.

Wyniki badania klinicznego z 2024 substancji podobnej do LSD MM120 są obiecujące. Przekonały Agencję Żywności i Leków (FDA) do przyznania jej statusu przełomowej terapii w leczeniu uogólnionych zaburzeń lękowych (GAD).

Status prawny LSD – czy LSD jest legalne?

Mimo rosnącego zainteresowania jego potencjałem terapeutycznym LSD, pozostaje w większości krajów substancją nielegalną. W Polsce dietyloamid kwasu lizergowego znajduje się na liście środków odurzających grupy I-P według Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, co oznacza, że jego posiadanie, produkcja oraz dystrybucja są zabronione i zagrożone karą pozbawienia wolności.

Podobnie sytuacja wygląda w wielu innych państwach. W Stanach Zjednoczonych LSD zostało sklasyfikowane jako substancja z Wykazu I (Schedule I) przez Drug Enforcement Administration (DEA), co oznacza, że posiada „wysoki potencjał nadużycia” i nie wykazuje potencjału medycznego. Wyjątki stanowią nieliczne przypadki badań klinicznych prowadzonych na podstawie specjalnych zezwoleń.

Jednak w ostatnich latach obserwuje się pewne zmiany w podejściu legislacyjnym. Przykładowo, w niektórych stanach USA (np. Oregon i Kolorado) rozpoczęto procesy dekryminalizacji lub legalizacji psychodelików do użytku terapeutycznego, pod ścisłym nadzorem specjalistów. W Europie prowadzone są pilotażowe projekty badawcze, jednak pełna legalizacja substancji nadal pozostaje kwestią przyszłości.

Jeśli ten artykuł okazał się dla Ciebie ciekawy i szukasz więcej informacji o psychodelikach, to sprawdź naszą zakładkę BLOG.

Źródła

1. Mindmed. (2024). MindMed Receives FDA Breakthrough Therapy Designation and Announces Positive 12-Week Durability Data From Phase 2B Study of MM120 for Generalized Anxiety Disorder. Z linku: https://ir.mindmed.co/news-events/press-releases/detail/137/mindmed-receives-fda-breakthrough-therapy-designation-and-announces-positive-12-week-durability-data-from-phase-2b-study-of-mm120-for-generalized-anxiety-disorder
2. Wikipedia. Dietyloamid kwasu lizergowego Z linku: https://pl.wikipedia.org/wiki/Dietyloamid_kwasu_lizergowego
3. Społeczna Inicjatywa Narkopolityki. LSD. Z linku: https://sin.org.pl/substancje/psylocybina/
4. Grof S. (2000). Galaktyka. Psychologia Przyszłości. Wnioski ze współczesnych badań nad świadomością.
5. Stone E. (2021). Leafly. What is LSD (Acid)? Z linku: https://www.leafly.com/learn/psychedelics/types-of-psychedelics/lsd-acid
6. Dr Podgórska A. (2023). Grupa Wydawnicza Foksal. Tak działa mózg. Jak dobrze dbać o jego funkcjonowanie