Legalne a nielegalne psychodeliki i terapie psychodeliczne

Nowe badanie opublikowane w Psychological Medicine wykazało dowody na to, że całkowita kryminalizacja psychodelików wśród osób dorosłych może stanowić pewne zagrożenia. Wyniki wykazały, że osoby używające substancji psychoaktywnych w miejscach, w których są one nielegalne, mogą doświadczać nasilenia negatywnych objawów. Efektów tych nie zaobserwowano u osób, które zażywały legalne psychodeliki. 

Legalne psychodeliki i terapie psychodeliczne (badania naukowe)

Badania kliniczne wykazały, że legalne psychodeliki, w połączeniu ze wsparciem terapeuty i podawane zgodnie ze ścisłymi protokołami, mogą pomóc w terapii. Konkretniej w leczeniu osób uzależnionych, osób cierpiących z powodu depresji lekoopornej, lęku, PTSD i innych chorób psychicznych. Jednak istniejące prace zwykle wykluczają uczestników z osobistą (lub rodzinną) historią zaburzeń psychotycznych, lub chorobą afektywną dwubiegunową typu I. Istnieje obawa, że psychodeliki mogą pogorszyć objawy zaburzeń psychicznych w tych grupach, tak więc chodzi o zachowanie bezpieczeństwa podczas prowadzenia badań.

„Wiemy bardzo niewiele na temat ryzyka wystąpienia epizodów psychotycznych lub manii po zastosowaniu psychodelików w warunkach poza środowiskiem medycznym, szczególnie w przypadku osób zwykle wykluczanych z udziału w badaniach klinicznych. Dlatego tak ważne jest dalsze badanie tej kwestii” – autor badania Otto Simonsson, badacz podoktorski

Stosowanie substancji zmieniających stany świadomości staje się coraz bardziej powszechne w psychoterapii (zjawisko nazywamy psychodelicznym renesansem). Problem może stanowić spożywanie klasycznych psychodelików w warunkach poza nadzorem medycznym. Tutaj potrzebne są badania nad ich działaniem opisujące ryzyko dla wrażliwych grup.

Czym są psychodeliki?

Psychodeliki to grupa substancji psychoaktywnych, które powodują zmiany percepcji. Wpływają na nastrój, świadomość i sposób myślenia. Oddziałują głównie na układ serotoninowy w mózgu, a szczególnie na receptory 5-HT2A. W efekcie użytkownicy doświadczają zmian w postrzeganiu czasu, emocji i siebie samego.

Psychodeliki jako potencjalne leki

Do przeprowadzenia badania naukowcy wykorzystali projekt podłużny. Wzięło w nim udział ponad 21 000 dorosłych osób w USA w przedziale wiekowym 18-50 lat. Badanie rozpoczęło się w 2023 roku i trwało do 2024. Rekrutację przeprowadzono online. Uczestników poproszono o wypełnienie ankiety wyjściowej oraz ankiety uzupełniającej około dwóch miesiące później. Z pierwotnej próby ponad 12 000 uczestników ukończyło badanie uzupełniające. W tym czasie około 500 uczestników zgłosiło używanie psychodelików.

Badani odpowiedzieli na szereg pytań dotyczących używania substancji, historii zdrowia psychicznego i ostatnich objawów psychologicznych, jakie u siebie zaobserwowali. Ci, którzy używali psychodelików w okresie badania, zgłaszali, jak często ich używali, jakie substancje konkretne przyjmowali i w jakim kontekście oraz okolicznościach były używane.

Legalne psychodeliki i psychodeliczne terapie

Badacze dokonali podziału na: 

• używanie psychodelików nielegalnie
• używanie w miejscach, w których substancje były zdekryminalizowane/legalne
• stosowanie w celach medycznych

Weźmy sobie na przykład prawo w stanie Kolorado. W pierwszej połowie listopada 2022 wyborcy w Kolorado przegłosowali Propozycję 122, która miała na celu dekryminalizację i uregulowanie kwestii psylocybiny i innych naturalnych psychodelików do użytku terapeutycznego. Ustawa o zdrowiu medycyny naturalnej tworzy regulowany przez państwo system terapeutyczny dla dorosłych. Pozwala uzyskać dostęp do leków psychodelicznych pochodzenia naturalnego. Należą do nich: psylocybina (składnik grzybów psylocybinowych), dimetylotryptamina (DMT), ibogaina i meskalina (niepochodząca z pejotlu). Ponadto wszystkie psychodeliki pozostają tam zdekryminalizowane (ich stosowanie jest tolerowane). Podobnie jest w stanie Oregon i niektórych miastach Kalifornii, Waszyngtonu i Michigan. 

W Australii zaś ACT stał się pierwszą australijską jurysdykcją, która zdekryminalizowała posiadanie niewielkich ilości narkotyków. 20 października 2022 Zgromadzenie Legislacyjne ACT wprowadziło poprawkę do ustawy „Drugs of Dependence (Personal Use) Bill”. Przepisy, które uchwalił, parlament oznaczają, że osoby na terenie tego terytorium, przyłapane z niewielkimi ilościami narkotyków (między innymi psylocybina, MDMA i LSD) nie będą ścigane karnie. Zamiast tego otrzymają upomnienie, grzywnę lub zostaną skierowane do programu narkotykowego. Podczas gdy np. we wspomnianym stanie Kolorado można już legalnie korzystać z psychodelików w ramach terapii, w Polsce za ich posiadanie mogą czekać konsekwencje prawne (nawet jeśli celem byłaby pomoc sobie czy leczenie traumy). To przykład skrajnie odmiennych podejść do zdrowia psychicznego i polityki narkotykowej.

Co działo się po zażyciu substancji?

Skoro wiemy już co nieco o kwestiach legalności, wróćmy do badania. Uczestnicy, którzy zażywali psychodeliki, wypełnili również dodatkowe ankiety. Dotyczyły jakości najbardziej intensywnych doświadczeń podczas dwumiesięcznej obserwacji, w tym tego, czy mieli trudne psychicznie doświadczenia lub czuli, że uzyskali głębszy wgląd w siebie podczas podróży.

Objawy związane ze zdrowiem psychicznym mierzono w dwóch punktach czasowych. Uczestnicy wypełnili kwestionariusze oceniające objawy psychotyczne, takie jak halucynacje i urojenia, a także objawy manii (niepokojące przekonania i zachowania, gonitwa myśli i nadpobudliwość). W badaniu zebrano szczegółowe informacje na temat historii psychiatrycznej uczestników (czy zdiagnozowano u nich schorzenia tj. schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa typu I, lub czy członkowie ich rodzin mieli takie diagnozy).

Potrzebny terapeuta

Wyniki badania nad psychodelikami wykazały, że zażywanie substancji psychodelicznych wiązało się ze wzrostem objawów psychotycznych i maniakalnych w badanym okresie. Jednak związek ten zaobserwowano tylko wśród osób, które używały psychodelików nielegalnie. Ci, którzy używali psychodelików gdzie były zdekryminalizowane lub zalegalizowane, nie wykazywali podobnego wzrostu. 

Wzrost objawów psychotycznych wydawał się być silniejszy wśród osób, które używały psychodelików częściej i wśród tych, którzy zgłaszali trudniejsze psychologicznie doświadczenia podczas swoich podróży. Odczuwanie emocji takich jak strach, dezorientacja lub paranoja podczas doświadczenia było powiązane z większą liczbą objawów psychotycznych w późniejszym czasie. Wzrost objawów maniakalnych był najbardziej wyraźny wśród osób z historią schizofrenii lub choroby afektywnej dwubiegunowej typu I oraz wśród tych, którzy zgłaszali doświadczanie głębokich wglądów podczas swoich psychodelicznych podróży.

Naukowcy odkryli również pewne oznaki, wskazujące, że niektóre historie psychiatryczne mogą zwiększać wrażliwość na psychodeliki. Na przykład, osoby ze schizotypowym zaburzeniem osobowości, które stosowały psychodeliki, zgłaszały większy wzrost objawów maniakalnych. Odkrycia te sugerują, że czynniki genetyczne lub psychologiczne związane z niektórymi zaburzeniami mogą zwiększać ryzyko wystąpienia niekorzystnych skutków po zażyciu psychodelików.

Bad trip

Czasami podróż psychodeliczna kończy się silnymi, trudnymi doświadczeniami. Badania stale sprawdzają, co może się do nich przyczyniać i jakie są objawy bad tripu.

W poprzednich badaniach naukowcy jako kluczowy czynnik związany z późniejszymi negatywnymi doświadczeniami zidentyfikowali środowisko, w którym zażyto psychodelik. To dodatkowo uwiarygodnia ideę, że otoczenie (ang. set and setting) odgrywa kluczową rolę w pozytywnych wynikach stosowania psychodelików. Stresujące lub niebezpieczne środowisko, negatywne oczekiwania i brak wsparcia (podczas i po doświadczeniu psychodelicznym) były związane z negatywnymi wynikami. 

Czasami taka podróż może przerodzić się w koszmar i wymaga wówczas integracji doświadczeń psychodelicznych. To kolejny powód wskazujący na pilną potrzebę redukcji szkód i edukacji w tym zakresie.

Integracja psychodeliczna jest to proces, w którym osoba, która miała doświadczenie psychodeliczne, pracuje z wykwalifikowanym specjalistą. Ma to pomóc zrozumieć, przetworzyć i w pełni wykorzystać te przeżycia. To więcej niż tylko rozmowa terapeutyczna. Jest to holistyczny proces, który obejmuje zarówno aspekty emocjonalne, jak i duchowe. Ma na celu ułatwić „przepracowanie swojego doświadczenia”, poprzez zrozumienie trudnych emocji, sposobu myślenia oraz wrażeń. Pomaga również lepiej zrozumieć samego siebie i przenieść wyciągnięte, pozytywne wnioski na działanie w życiu.

Czy da się bezpiecznie zażywać psychodeliki?

Jednym z możliwych powodów, dla których spożycie psychodelików w nielegalnym środowisku wiązały się z gorszymi wynikami, jest to, że panujące warunki mogą być mało bezpieczne lub przewidywalne. Uczestnicy, którzy używali psychodelików w nielegalnych warunkach, częściej zgłaszali negatywne nastawienie przed doświadczeniem lub brak wsparcia psychologicznego w jego trakcie. Stresujące otoczenie lub niepewność co do zawartości i dawki substancji mogły również przyczynić się do trudnych doświadczeń. Czynniki te mogą wzmacniać działanie substancji w sposób zwiększający podatność na epizody psychotyczne lub maniakalne. Tutaj mamy doskonały przykład tego, że kryminalizacja nie zmniejsza używania. Co gorsza, brak edukacji w tym kierunku stwarza realne zagrożenia.

„Związek między naturalistycznym zażywaniem psychodelików a objawami psychotycznymi lub maniakalnymi jest skomplikowany i prawdopodobnie wpływają na niego takie czynniki, jak kontekst prawny, częstotliwość zażywania, ostre doświadczenie psychodeliczne (bad trip) i historia psychiatryczna” – powiedział Simonsson dla PsyPost.

Co ciekawe, badanie nie wykazało związku między stosowaniem psychodelików a pogorszeniem objawów psychotycznych wśród osób z osobistą historią schizofrenii lub choroby afektywnej dwubiegunowej typu I. Odkrycie może obalić teorię, że stosowanie psychodelików w tych grupach może wywołać psychozę. Jednak liczba uczestników badania z tymi konkretnymi diagnozami była niewielka. Cztery osoby ze schizofrenią i 22 z chorobą afektywną dwubiegunową typu I zgłosiły stosowanie psychodelików w okresie badania – więc wnioski należy wyciągać, ale ostrożnie.

Przyszłe badania

Projekt pozwolił naukowcom na zbadanie zmian objawów w czasie, co wzmacnia interpretację wyników. Autorzy ostrzegają jednak, że badanie ma kilka ograniczeń. Próba nie została wybrana losowo i obejmowała dużą liczbę osób, które prawdopodobnie używają psychodelików, co może nie odzwierciedlać ogólnej populacji. Badanie opierało się również w całości na pomiarach samoopisowych, na które mogły wpłynąć niedokładne wspomnienia lub tendencyjne raportowanie. 

Badanie nasuwa również pytania o to, jak zidentyfikować osoby, które mogą być bardziej podatne na negatywne skutki związane z używaniem psychodelików. Przyszłe badania mogą zbadać markery genetyczne lub inne wskaźniki biologiczne, które pomogą przewidzieć, potencjalne zagrożenia. Autorzy sugerują, że przyszłe prace powinny obejmować ocenę objawów przez klinicystów i dążyć do bardziej spójnych narzędzi pomiarowych we wszystkich badaniach. Zauważają również, że wzrost objawów, takich jak gwałtowna poprawa nastroju lub nietypowe postrzeganie, niekoniecznie musi być we wszystkich przypadkach. Potrzebne są dalsze prace w celu wyjaśnienia klinicznego znaczenia tych zmian.

Czy psychodeliki są legalne w Polsce?

Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii z 2005 roku, większość klasycznych psychodelików (LSD, psylocybina, DMT (składnik ayahuasca), meskalina czy MDMA) – znajduje się w wykazie środków odurzających I‑P, co oznacza: substancje zabronione, o wysokim potencjale nadużycia. W wykazie substancji kontrolowanych niedawno znalazły się również związki chemiczne, jakie są zawarte w muchomorze czerwonym. Nie to nie jest żart. Nie zbierajcie muchomorów, bo możecie trafić do więzenia. Czym to grozi?

Posiadanie takich substancji może skutkować karą do 3 lat więzienia przy niewielkich ilościach, do 10 lat za większe ilości lub handel.

Jeśli ten artykuł okazał się dla Ciebie ciekawy i szukasz więcej informacji o psychodelikach, to sprawdź naszą zakładkę BLOG.

Źródła

1. Simonsson O., Goldberg S.B., Osika W., Stenfors C.U.D., Chaturvedi S., Swords C.M., Narayanan J., Hendricks P.S. (2025). Psychological medicine. Longitudinal associations of naturalistic psychedelic use with psychotic and manic symptoms. Z linku: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12094617/
2. Dolan E.W. (2025). Psypost. Study links psychedelic use in illegal settings to increased psychotic and manic symptoms. Z linku: https://www.psypost.org/study-links-psychedelic-use-in-illegal-settings-to-increased-psychotic-and-manic-symptoms/
3. Jaeger K. (2022). Marijuana Moment. Australian Lawmakers Approve Drug Decriminalization Bill For Federal Territory That Includes Nation’s Capital Z linku: https://www.marijuanamoment.net/australian-lawmakers-approve-drug-decriminalization-bill-for-federal-territory-that-includes-nations-capital/
4. Herrington A.J. (2022). High Times. Colorado Voters Approve Psychedelics Decriminalization Measure Z linku: https://hightimes.com/news/colorado-voters-approve-psychedelics-decriminalization-measure/