Psilocybe mexicana i inne magiczne grzyby Meksyku
Duża część naszej wiedzy o religii w Ameryce pochodzi z pisemnych relacji hiszpańskich kapłanów o rytualnym lub leczniczym stosowaniu halucynogennych grzybów przez Indian Ameryki Północnej. Działo się to w okresie wczesnej eksploracji Mezoameryki. W tym artykule poznacie nieco historii grzybów w Meksyku.
Magiczny grzyb Psilocybe mexicana i inne grzyby psylocybinowe w Meksyku
W 1656 roku Francisco Hernández de Toledo, lekarz króla Hiszpanii, napisał przewodnik dla misjonarzy do Nowego Świata, w którym opisał różne grzyby spożywane przez tubylców. Znalazły się wśród nich niektóre gatunki powodujące rodzaj „szaleństwa” oraz „ukazujące wszelkiego rodzaju rzeczy, takie jak wojny i podobieństwo demonów”.
Jadalny czy trujący? Grzyb w Meksyku
Większość tych „kultów grzybowych” używała kapeluszy wolności (Psilocybe mexicana lub innych Psilocybe cubensis). Niektóre relacje wskazują, że grzyby były mieszane z rodzajem alkoholu (pulque), fermentowanym w naturalny sposób napojem uzyskiwanym z agawy i pitym jak wino. Wiadomo również, że szamani w ramach rytuału, mieszali grzyby psylocybinowe z czekoladą (theobroma cacao). Przez pokolenia wielu późniejszych uczonych odrzucało te wczesne relacje uznając je za fikcję. Pod koniec lat 30. XX wieku młody botanik z Harvardu, Richard Evans Schultes, zapisał się w historii dzięki pionierskim badaniom nad szamańskim zastosowaniem grzybów przez Indian w stanie Oaxaca w Meksyku.
Meksykański klimat magicznych grzybów
Grzyby psylocybinowe są głęboko zakorzenione w meksykańskiej kulturze. Posąg azteckiego boga kwiatów, Xochipilli, który znajduje się w Narodowym Muzeum Antropologii w Meksyku jest pokryty od stóp do głów różnymi enteogennymi, czyli boskimi roślinami. Znalazły się tam grzyby teonanacatl umieszczone na kolanach i płatkach uszu kwiatowego boga. Jego twarz w transie została zinterpretowana jako znajdująca się w stanie duchowej ekstazy.
Psilocybina i rytuały
Spośród wielu psychoaktywnych gatunków grzybów psylocybinowych znanych w Meksyku, tylko około 12 ma znane zastosowania ceremonialne. Poza starożytnym użyciem muchomora czerwonego (Amanita muscaria) większość meksykańskich świętych grzybów o potwierdzonej historii etnomykologicznej należy do rodzaju Psilocybe z możliwym wyjątkiem Conocybe siligineoides używanym przez lud Mazatec w Oaxaca. Kilka rdzennych grup ma dobrze udokumentowane tradycyjne ceremonialne użycie magicznych grzybów aż do dnia dzisiejszego. Należą do nich:
- Nahuatlowie w stanach Meksyk, Morelos i Puebla
- Matlazinca w stanie Meksyk, Totonacs w Veracruz
- Mazatekowie, Mixes, Zapotekowie i Chatins w Oaxaca
Istnieją regionalne różnice kulturowe i językowe, a także stosowane są różne gatunki grzybów. Tradycyjne użycie zostało ponownie odkryte w Meksyku w latach pięćdziesiątych XX wieku wśród Mazateków z Huautla de Jiménez w stanie Oaxaca, dzięki Marii Sabinie. Ta cuandera była kobietą niezwykle mądrą i obdarzoną piękną mocą. (Poznacie ją w lepiej artykule na naszym blogu już niebawem). Poprowadziła ceremonię grzybową, której uczestnikami byli Gordon i Valentina Pavlovna Wasson. Opublikowali oni relację ze swoich doświadczeń w książce Mushrooms Russia and History. Niedługo po tym wydarzeniu, książka, oraz ilustrowany artykuł Gordona na temat meksykańskich grzybów ukazał się w magazynie Life. Kluczem do przedstawienia tych tradycji szerszej publiczności były veladas.
Sesje veladas to rytualne ceremonie uzdrawiające z użyciem świętych roślin – grzybów psylocybinowych lub szałwii, praktykowane przez rdzennych mieszkańców Meksyku (zwłaszcza ludu Mazateków). Veladas stały się szerzej znane na Zachodzie w latach 50., gdy badacz R. Gordon Wasson uczestniczył w jednej z nich i opisał swoje doświadczenia. To zapoczątkowało zainteresowanie psychodelikami w kulturze zachodniej.
Ponowne odkrycia
Artykuł opisywał ceremonię Marii Sabiny, która pozwoliła dużej liczbie osób pragnących odkryć dla siebie grzyby o wizjonerskich mocach. Ten tekst wprowadził małe brązowe grzyby z Meksyku do globalnej farmakopei substancji rozszerzających świadomość, ale miał także ciemną stronę – katastrofalne konsekwencje dla Marii Sabiny i jej społeczności. Wyniknęły w dużej mierze z komercjalizacji ceremonii i samych świętych okazów grzybów.
Grzybowa morfologia
Co ciekawe, podczas gdy wiele napisano o Mazatekach, niewiele nowych badań dotyczy innych rdzennych ludów w Meksyku, które również używają świętych grzybów. Co zatem wiemy z prac etnomykologicznych Gordona Wassonsa, Schultesa i Guzmána? Po pierwsze, katolicyzm miał znaczący wpływ na ceremonie. Przykładem jest katolicki ołtarz – zawsze obecny, a katolickie modlitwy w języku hiszpańskim są używane obok modlitw w odbywających się językach tubylczych. Inną wspólne cechy tych ceremonialnych tradycji jest to, że zawsze odbywają się one w nocy i pod kierunkiem wyszkolonego curandero (uzdrowiciela). Zazwyczaj grzyby są umieszczane w tykwie lub jicara i kadzone żywicą drzewną zwaną copal. Grzyby są zawsze podawane w parach (mówi się, że są „małżeństwem”), a podczas każdej ceremonii spożywany jest tylko jeden gatunek. Wyjątkiem od tego jest Nahuatl z regionu Nevado de Toluca, gdzie zarówno Cordyceps, jak i Elaphomyces są używane razem z Psilocybe.
Tradycyjne ceremonie grzybowe przetrwały do dziś jedynie w stosunkowo odległych obszarach położonych wysoko w górach. Jednak dowody archeologiczne potwierdzają rytualne użycie świętych grzybów w innych częściach Meksyku. Prawdopodobnie spowodowane jest to prześladowaniem i wykorzenieniem tych tradycji przez kościół katolicki w hiszpańskich latach kolonialnych w tym kraju. Tam, gdzie święte ceremonie grzybowe przetrwały, zostały one zachowane dzięki połączeniu przyjęcia synkretycznych praktyk, tajemnicy i oddalenia lokalizacji.
Psilocybin mushroom in Mexico…
Jeśli chodzi o rozmieszczenie ekologiczne magicznych grzybów w Meksyku, wiele halucynogennych gatunków Psilocybe występuje w lasach mglistych, rosnących na zboczach górskich wzdłuż Zatoki Meksykańskiej i Oceanu Spokojnego. Regiony te różnią się wysokością od 900 do 3000 metrów nad poziomem morza i charakteryzują się bardzo wysoką wilgotnością.
Znaczenie ekologiczne i ochrona gatunków
Niektóre grzyby psychoaktywne są charakterystyczne dla niewielkiego obszaru Meksyku, a co więcej przy tym nie występują w innych miejscach na świecie. Takie gatunki mają wysoce zlokalizowane siedliska – i są one niestety najbardziej zagrożone przez działalność człowieka i urbanizację. Przykładem jest P. meridionalis, który został zebrany tylko w jednym przypadku z subtropikalnych lasów Quercus-Pinus w Jalisco. Nigdy więcej nie został zgłoszony.
Grzyby meksykańskie występują głównie w lasach mglistych i na tropikalnych łąkach. Te unikalne ekosystemy są zagrożone zmianami klimatycznymi. Szacuje się, że lasy mgłowe Meksyku mogą zmniejszyć się o 68% w ciągu najbliższych 50 lat.
Legalność
W Meksyku rekreacyjne stosowanie psylocyny i psylocybiny jest zabronione na mocy „Ley General de Salud” (Ogólnego Prawa Zdrowia) z 1984 roku, choć podejmowane są wysiłki w celu dekryminalizacji ich stosowania. Meksyk był w rzeczywistości pierwszym krajem, który chronił tradycyjne stosowanie psychodelików przez rdzenną ludność.
Gdy Konwencja ONZ o substancjach psychotropowych z 1971 r. została ratyfikowana i przyjęta w Meksyku w 1975 r., zawierała ona specjalne wyłączenie dla tradycyjnego stosowania pejotlu i grzybów psychodelicznych. Co więcej, w 1990 r. Meksyk ratyfikował również Konwencję ONZ o ludności tubylczej i plemiennej z 1989 r., która wymaga od rządów współpracy z ludnością tubylczą w celu ochrony zasobów naturalnych. Jeśli chodzi o regulacje środowiskowe, 33 gatunki z rodzaju Psilocybe, Conocybe siligineoides i kilka innych gatunków grzybów są wymienione w Norma Oficial Mexicana NOM-059-SEMARNAT-2010. Biorąc pod uwagę, że niektóre gatunki na tej liście występują na całym świecie (np. Amanita muscaria), a oceny poszczególnych gatunków nie są dostępne, nie jest jasne, w jaki sposób / dlaczego niektóre gatunki zostały włączone i nie ma badań potwierdzających ich włączenie tych gatunków.
Podobnie American Indian Religious Freedom Act z 1978 roku chroni prawa rdzennych Amerykanów do praktykowania ich tradycyjnych religii – w tym psychodelicznych sakramentów. 22 grudnia 1981, Departament Sprawiedliwości podkreślił zwolnienie z działań rządowej agencji DEA dotyczących pejotlu (świętego kaktusa), ale uwzględniono tylko członków kościoła działających w dobrej wierze. Dopuszczenie tylko tego jednego kościoła zostało zakwestionowane w 1994, po czym Kongres zmienił ustawę o wolności religijnej Indian amerykańskich. Działania miały na celu legalne używanie pejotlu przez wszystkich, bez podziałów.
Przyszłość psylocybiny
Choć stosowanie psylocybiny jest zakazane w Meksyku od 1984 roku, tradycyjne rytuały rdzennych społeczności nadal są chronione na mocy międzynarodowych konwencji. Dla tamtejszej ludności ważne jest poszanowanie tych tradycji i unikanie ich komercjalizacji.
Artykuł na temat Psilocybe mexicana oraz innych magicznych grzybów Meksyku ma wyłącznie charakter edukacyjny i nie zachęca do ich spożywania, uprawy ani posiadania. Celem treści jest dostarczenie rzetelnych informacji historycznych, etnobotanicznych oraz kulturowych związanych z tym gatunkiem grzybów.
Należy pamiętać, że substancje psychoaktywne zawarte w grzybach psylocybinowych są nielegalne w Polsce, a ich posiadanie, uprawa oraz handel owocnikami są zabronione zgodnie z obowiązującym prawem.
Źródła:
- Stamets P. (1996). Ten Speed Press. PSILOCYBIN MUSHROOMS of the WORLD.
- Wikipedia, the free encyclopedia. Psilocybe mexicana Z linku: https://en.wikipedia.org/wiki/Psilocybe_mexicana
- USDA. U.S. Forest Service. Teonanacatl Mushrooms: Flesh of the Gods Z linku: https://www.fs.usda.gov/wildflowers/ethnobotany/Mind_and_Spirit/teonanacatl
- Ermakova A. (2021). Chacruna. Psychoactive Mushrooms in Mexico: Overview of Ecology and Ethnomycology Z linku: https://chacruna.net/psychoactive-mushrooms-in-mexico-overview-of-ecology-and-ethnomycology/